در شرح حکمت ۱۲۳ نهج البلاغه، امیرالمؤمنین (ع) ضمن تأکید بر دوری از بدعت و پایبندی به سنت، به مؤمنان میآموزد که چگونه با مدیریت «مال مازاد» و «سخن اضافی» به سعادت دنیا و آخرت دست یابند.
ماه مبارک رمضان، فرصت آشنایی با گنجینهای بینظیر از حکمت و بصیرت علوی است. در پرونده ویژه «ضیافت علوی» همراه بخشهایی از حکمتهای نهجالبلاغه با بیان حجتالاسلام والمسلمین جواد محدثی، کارشناس نهج البلاغه، میهمان سفرههای افطار شما فرهیختگان خواهیم بود.
در حکمت صد و بیست و سه، حضرت میفرماید:
طُوبَی لِمَنْ ذَلَّ فِی نَفْسِهِ، وَ طَابَ کَسْبُهُ، وَ صَلَحَتْ سَرِیرَتُهُ، وَ حَسُنَتْ خَلِیقَتُهُ، وَ أَنْفَقَ الْفَضْلَ مِنْ مَالِهِ، وَ أَمْسَکَ الْفَضْلَ مِنْ لِسَانِهِ، وَ عَزَلَ عَنِ النَّاسِ شَرَّهُ، وَ وَسِعَتْهُ السُّنَّهُ، وَ لَمْ یُنْسَبْ إلَی الْبِدْعَهِ.
«طوبی» هم در روایات به عنوان نام درختی در بهشت آمده و هم به معنای «چه خوب!» و «چه خوش، گوارا!» است؛ یعنی خوشا به حال کسی که این صفتها را داشته باشد.
در این حکمت، چندین نکته مطرح شده که هرکدام از دیگری بهتر است و نشانهی داشتن یک زندگی مکتبی، خداپسند و زیبا میباشد.
خوشا به حال کسی که فینفسه رام باشد؛ یعنی از تکبر، خودبزرگبینی و غرور پاک باشد و نفس سرکشی نداشته باشد.
و خوشا به حال کسی که کسب او و درآمدش پاکیزه و طیب باشد. درآوردن پول و تأمین معیشت و زندگی از راه حلال، از راه مشروع، از روشهای تمیز و پاکیزه، یک هنر است. بعضیها این هنر را ندارند و زندگیشان آلوده میشود به درآمدهای حرام، به پولهای کثیف، و تأثیرات روانی و اخلاقی روی خودشان و خانوادهشان میگذارد. پس خوشا به حال کسی که کسبش تمیز و حلال و پاکیزه باشد، کسبی که خدا بپسندد.
وَ صَلَحَتْ سَرِیرَتُهُ
خوشا به حال کسی که سریره اش، درونش، اندرونش و باطنش صالح باشد.
معمولاً از کوزه همان برون تراود که در اوست. اگر درون یک انسان آلودگیها و رذائلی باشد کبر، منیت، دنیاطلبی، محبتهای ناجور در دل انسان اینها در برون و رفتاراو تأثیر میگذارد، و هرگز حالت خوش بندگی هم به او دست نمیدهد. پس خوشا به حال کسی که درون پاک و صالحی داشته باشد که از این درون پاک، عمل صالح، گفتار خوب و رفتار خداپسند سر میزند.
حَسُنَتْ خَلِیقَتُهُ
خوشا به حال کسی که اخلاقش خوب باشد.
حسن خلق و رفتار خوب، یکی از سرمایههای بزرگ و از اوصافی است که خدا بسیار میپسندد. پیامبر اکرم (ص) هم اسوه و الگوی حسن خلق هستند. بکوشیم که رفتار خوب و زیبایی داشته باشیم.
و أَنْفَقَ الْفَضْلَ مِنْ مَالِهِ وَ أَمْسَکَ الْفَضْلَ مِنْ لِسَانِهِ،
خوشا به حال کسی که زیادهی دارایی خود را انفاق کند. چه بسا درآمدهای فراوانی داشته باشیم، اما به تمام آن نیاز نداریم و همهی آن را مصرف نمیکنیم. شایسته است که اموال مازاد را انفاق کنیم و به نیازمندان ببخشیم.
مال اضافیات را بده و انفاق کن؛ اما سخنِ اضافی را نزد خود نگهدار و زبانت را به گفتارِ بیهوده آلوده نساز.
و خوشا به حال کسی که شر و بدی خودش را از مردم دور کند. یعنی مسلمان کسی است که هرگز دیگران از دست و زبان او آسیب و آزار نبینند.
و وَسِعَتْهُ السُّنَّهُ
خوشا به حال کسی که سنت و عمل به آداب و سنت دینی در وسعت زندگی او حضور داشته باشد.
وَ لَمْ یُنْسَبْ إِلَی الْبِدْعَهِ
خوشا به حال کسی که هرگز منسوب به بدعت نشود. یعنی حرفهای بدعتآمیز، رفتار بدعتآمیز، چیزی که جز دین نیست، در شاکله گفتار و رفتار او وجود نداشته باشد.
امیدواریم که این چند خصلت خوب را از توصیههای حضرت امیر(ع) در خودمان به کار بندیم.
ثبت دیدگاه